Yoga bij burn-out

Hoe kan yoga helpen bij het voorkomen of herstellen van een burn-out? Als psycholoog en yogadocent vind ik dit een erg interessant thema. Hier vertel ik waarom yoga bij burn-out zo goed kan helpen.

Waarom yogatherapie bij een burn-out?

Veel mensen merken dat yoga helpt om meer evenwicht te vinden in hun leven. Ook wordt yoga bij herstel van burn-out steeds vaker aangeraden. In de eeuwenoude Yoga Sutra’s, de geschriften waarin de yogafilosofie beschreven staat, wordt gezegd dat yoga in essentie therapie is. Yoga omvat allerlei technieken om balans in lichaam en geest te vinden. Bovendien weten we uit recent wetenschappelijk onderzoek dat yogabeoefening helpt om het lichaam gezond te houden. Met name het stresssysteem wordt in balans gebracht door yoga te doen.

Stressreductie is dus een belangrijk effect van yoga dat zeker bij de meest voorkomende gezondheidsproblemen helpend kan zijn. We weten namelijk dat tegenwoordig, althans in onze westerse maatschappij, de voornaamste oorzaken van ziekte niet meer bestaan uit virussen en bacteriën. Daarvoor heeft de medische wetenschap voldoende oplossingen gevonden. Ziekten als kanker, diabetes en hart- en vaatziekten, maar ook mentale klachten als depressie en angststoornissen, staan onder grote invloed van stress.  Met andere woorden: stress is een belangrijke boosdoener voor onze gezondheidsproblemen.

Aangezien de mate van stress in onze leefstijl steeds meer toeneemt, is het ook niet gek dat de negatieve effecten van stress steeds meer voorkomen.

Als je dan bedenkt dat yoga een sterk stressreducerend effect heeft, zowel op fysiologisch als psychologisch niveau, kunnen we yoga gebruiken als ‘medicijn’. Deze beredenering verklaart natuurlijk ook waarom yoga bij burn-out zo effectief is. Enerzijds kun je voorkomen dat je stressklachten ontwikkeld, maar anderzijds kan yoga ook helpen bij het herstellen van een burn-out. Het liefst zou ik eigenlijk zien dat yoga gebruikt zou worden als een soort basiselement in onze leefstijl, zodat we al die overmatige stress zouden kunnen voorkomen.

En daarmee bedoel ik niet dat iedereen per se de mat op hoeft te stappen. Yogahoudingen, de fysieke beoefening, zijn namelijk slechts een van de vele aspecten van yoga. Daarmee kom ik op een volgende vraag:

Wat is yoga eigenlijk?

Yoga bestaat uit een geheel van technieken die uiteindelijk leiden tot een evenwichtige staat van bewustzijn. Deze technieken zijn:

  • De yama’s en niyama’s, dit zijn basisprincipes voor een bewuste leefstijl
  • De asana’s, oefeningen voor het lichaam
  • Pranayama, oefeningen voor de adem
  • Pratyahara, oefeningen voor de zintuigen
  • Dharana, oefeningen voor de concentratie
  • Dhyana, een stabiel stadium van meditatie
  • Samadhi, ook wel vrijheid van het lijden

Dit zijn de acht stappen volgens Patanjali, die de wijsheid van yoga vastlegde in de Yoga Sutra’s. Nu hoeven we niet heel strikt vast te houden aan deze principes – het mag, als je yoga wil beoefenen op de traditionele wijze, maar yoga heeft zich ook ontwikkeld over de tijd. Je kunt yoga doen op je eigen manier en aanpassen aan je persoonlijke behoeften.

Wat is yogatherapie?

In yogatherapie werk ik met verschillende elementen en uitgangspunten uit yogafilosofie, die ik combineer met inzichten uit de moderne wetenschap en psychologie.

De verschillende elementen uit yoga werken uiteindelijk in twee richtingen: top-down, dat betekent dat je werkt aan zelfinzicht, en bottom-up, dat betekent dat je bewuste veranderingen in je leven doorvoert die helpen om gezond en evenwichtig te leven. 

Kort gezegd komen technieken in het top-down-domein bijvoorbeeld vanuit meditatie en observatie. Door dit regelmatig te oefenen krijg je steeds meer inzicht in jezelf.

Bottom-uptechnieken bestaan uit bijvoorbeeld het beoefenen van yogahoudingen, ademhalingsoefeningen, maar ook gezond eten en voldoende slapen. Dit zijn allemaal dingen die je kunt doen om in de basis goed voor jezelf te zorgen, en dit sluit aan bij het uitgangspunt van yogatherapie: een gezonde balans in lichaam en geest, waarmee je problemen kunt voorkomen, en als die toch zijn ontstaan, ervan kunt herstellen.

Wat weten we over yogatherapie bij burn-out?

Dan wil ik het nu graag hebben over wat burn-out precies is volgens de moderne psychologie, en wat we weten over yogatherapie bij burn-out.

Burn-out wordt gedefinieerd door sterke vermoeidheid en uitputting, ontstaan op lange termijn als reactie op chronische stress. Het gaat niet alleen om lichamelijke, maar ook om geestelijke uitputting. Klachten die hierbij kunnen horen zijn onder andere slaapproblemen, pijn in het lichaam, somberheid, angst, en concentratieproblemen.

Stress is een natuurlijke en functionele reactie van het lichaam, die zorgt dat we in actie kunnen komen wanneer er gevaar dreigt. Het zorgt ervoor dat ons sympathisch zenuwstelsel, het actiesysteem van ons lichaam, op gang komt. Hierbij horen een verhoogde hartslag, aanspannen van de spieren, vernauwing van de bloedvaten bij de organen, en verhoogde alertheid doordat de adrenaline door ons lichaam giert. Zo kunnen we snel en adequaat reageren.

Normaal gesproken komt het sympathisch zenuwstelsel na een tijdje weer tot rust, en wordt het parasympatisch zenuwstelsel, of het rustsysteem, actief. Hiermee ontspannen de spieren, wordt de hartslag lager, gaat de energie en het bloed naar de organen, en kan het lichaam dus herstellen.

Bij chronische stress is de balans tussen deze twee componenten van het stresssysteem zoek. Het sympathisch zenuwstelsel is voortdurend actief, wat leidt tot negatieve effecten op de lange termijn. Dit kunnen spanningsklachten zijn doordat de spieren niet ontspannen, maar ook vermoeidheid doordat de hersenen voortdurend het signaal krijgen actief te moeten zijn, terwijl dat helemaal niet mogelijk is. De alertheid wordt daarom bijgesteld naar een lager basisniveau. Zo zijn er nog tal van effecten die klachten passend bij burn-out of chronische stress kunnen verklaren.

Nu is het vaak niet alleen de chronische stress, althans vanuit externe omstandigheden. Klachten ontstaan altijd door een interactie tussen omgevingsfactoren en persoonlijke factoren; dit wordt het biopsychosociale model genoemd. Er zijn bijvoorbeeld biologische of erfelijke factoren die ervoor kunnen zorgen dat je gevoeliger bent voor stress. Er zijn persoonlijke factoren, bijvoorbeeld je zelfbeeld en de manier waarop je situaties interpreteert, die bijdragen aan hoe je stressvolle omstandigheden ervaart. En er zijn sociaal-maatschappelijke factoren, normen en waarden, over hoe je je moet gedragen. Al deze factoren bij elkaar interacteren en kunnen ertoe leiden dat de een veerkrachtiger is, terwijl de ander gevoeliger is.

Voor een groot deel kunnen we deze denkwijze terugvinden in de eeuwenoude yogafilosofie.

Hierin wordt namelijk gezegd dat de manier waarop je de wereld ervaart, afhankelijk is van oude patronen, die onbewust zijn gevormd in de loop van je leven of zelfs meerdere levens (de oosterse filosofie gaat uit van oneindigheid, en dus van meerdere levens). Dit wordt de samskara-cyclus genoemd. De onbewuste patronen zorgen ervoor dat je meer geneigd bent op een bepaalde manier te reageren, en deze patronen worden daardoor versterkt.

Heb je dus om de een of andere reden, of eigenlijk door een opeenstapeling van ervaringen, een patroon gevormd om altijd maar door te gaan, je eigen grenzen over te gaan, dan kan het lastig zijn deze te doorbreken.

Lang verhaal kort: deze patronen kun je leren herkennen. Je weet misschien wat je eigen valkuilen zijn, of hoe je geneigd bent te reageren op stress. Zo niet, dan kun je daar tijdens een sessie yogatherapie wat meer zicht op krijgen.

Wanneer je je bewust bent van deze patronen, kun je ervoor kiezen om deze te doorbreken. Dat zal niet van de ene op de andere dag gaan. Maar je kunt bewust dingen doen die juist positieve patronen versterken. Want die zijn er ook altijd! Misschien ben je iemand die heel gevoelig is, en het daarom moeilijk vindt anderen teleur te stellen. Maar dat betekent ook dat je kunt leren net zo goed te voelen waar jouw eigen grenzen liggen. Of bijvoorbeeld op een liefdevolle manier je grenzen aan te geven. Door daar telkens mee te oefenen, plant je als het ware elke keer een positief zaadje, dat op de lange termijn zal leiden tot een constructief in plaats van een destructief patroon.

Wil je meer weten over yogatherapie bij burn-out of een afspraak maken? Neem gerust contact met me op, ook als je vragen hebt.